Dünyanın dört bir yanında yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalan bitki türleri arasında dikkat çeken bir örnek, Şili’nin volkanik Robinson Crusoe Adası’nda yer alıyor. Yaklaşık 673 kilometre uzaklıkta bulunan bu ada, doğada yalnızca bir adet kalan Dendroseris neriifolia ağacına ev sahipliği yapıyor. Bu nadir ağaç, sarp bir uçurumun kenarında halatlarla sabitlenerek korunuyor ve Şili Ulusal Orman Kurumu (CONAF) tarafından 24 saat boyunca gözetim altında tutuluyor.
1830’lu yıllarda, İtalyan botanikçi Carlo Bertero tarafından bilim dünyasına tanıtılan Dendroseris neriifolia, o dönemde adada sağlıklı bir popülasyona sahipti. Ancak aşırı otlatma, erozyon, istilacı türlerin ortaya çıkması ve orman kesimleri gibi etkenler bu türün dramatik şekilde azalmasına neden oldu. 1980 yılında yalnızca 7 ağaç kalmışken, günümüzde bu sayı tek bir bireye düşmüş durumda.
Her yıl mart ayında, tohumların olgunlaşmasıyla birlikte CONAF korucuları zorlu bir görev üstleniyor. Adada hiçbir araç yolu bulunmadığı için, ağaçlara ulaşmak için 4 saatlik bir yürüyüş ve 2 saatlik dik bir tırmanış yapmak zorundalar. Uçurumdaki son ağaca ulaştıklarında, gövdeye tırmanarak olgunlaşan tohumları ağlarla topluyorlar. Toplanan tohumlardan 29’u, İngiltere’deki Kew Gardens Milenyum Tohum Bankası’na gönderildi. Röntgen analizleri sonucunda 25 tohumun canlı olduğu ve çimlenme potansiyeli taşıdığı belirlendi. Laboratuvar ortamında yapılan çalışmalar sonucunda, 7 tohum başarıyla filizlenerek kök saldı.
Bu önemli adım, Dendroseris cinsine ait nesli tükenme tehlikesi altındaki 11 türün tohum bankasında koruma altına alınan ilk örneği oldu. Kew Wakehurst ortaklık sorumlusu Alice Hudson, tohum bankalarının yalnızca acil durum yedeği olarak işlev görmediğini, aynı zamanda bitkilerin çimlenme sırlarını çözerek gelecekteki gıda ve ilaç kaynaklarına ulaşmada kritik bir rol oynadığını belirtti.
Laboratuvar ortamında büyüyen fidanlar, çiçeklenme yaşına geldiğinde yeni tohum nesilleri üretmeye başlayacak. Elde edilen çimlenme protokolleri, Şili’deki koruma ekipleri ile paylaşılacak. Uzun vadeli hedef, üretilen fidanları Robinson Crusoe Adası’ndaki korumalı alanlara ve Şili’deki botanik bahçelerine dikmek. Bilim insanları, gelecekte ulaşılması zor bölgelerdeki son ağaçların tohumlarını toplamak için dron teknolojisinden yararlanmayı planlıyor.
