Eğitim AVM’nin hemen yanında 2000 yıl öncesine ait tarihi kalıntılar gün yüzüne çıktı. Kazı çalışmaları, alışveriş merkezi çevresinde gerçekleştirildi ve bu süreçte ilginç bulgular elde edildi. Ortaya çıkan kalıntıların antik Roma dönemine ait olduğu belirlendi. Arkeologlar, keşfedilen yapının detaylarını incelemeye başladı.
Hırvatistan’ın Split kenti yakınlarında yapılan kazılarda, modern yaşam ile antik tarih arasında bir bağ ortaya çıktı. Bir yandan Bauhaus alışveriş merkezinin dinamik yapısı, diğer yandan yaklaşık 2000 yıl öncesine tarihlenen bir Roma villası bulunuyor. Mostine arkeolojik sahasında gerçekleşen kazılar, bölgenin sadece bir yerleşim alanı değil, aynı zamanda büyük bir “zeytinyağı üretim merkezi” olduğunu gösteriyor.
Arkeolog Eduard Visković ve Kantharos ekibi, bölgedeki inşaat projeleri öncesinde rutin bir kontrol yapmak üzere sahaya geldiklerinde beklenmedik bir ölçekle karşılaştılar. Yaklaşık 600 metrekarelik bir alana yayılan bu antik kompleks, 1.5 metre yüksekliğindeki sağlam taş duvarlarıyla dikkat çekiyor. İlk bulgular M.S. 1. yüzyıla kadar uzanırken, yerden çıkarılan sikkeler ve seramikler, yapının 6. yüzyıla kadar kesintisiz bir şekilde kullanıldığını ortaya koyuyor.
Kazıların en heyecan verici kısmı, bu yapının yalnızca bir konut değil, aynı zamanda gelişmiş bir ekonomik tesis olduğunun anlaşılmasıydı. Arkeologlar, sahada birçok farklı buluntu tespit etti. Bu buluntular arasında yağın çıkarıldığı ve havuzlara aktarıldığı bir zeytinyağı presi, geniş salonlar ve üretim alanları ile zengin bir yaşam sürdüren bir ev sahibini işaret eden çeşitli mozaik parçaları, cam kaplar ve kaliteli mutfak seramikleri yer alıyor. Visković, bu yapının antik Salona, günümüzdeki Solin şehrini besleyen büyük bir tarım kompleksi olduğunu belirtiyor. Salona, Roma İmparatorluğu’nun en büyük şehirlerinden biri olup, ünlü İmparator Diocletianus’un doğum yeri olarak biliniyor.
Kazı süreci zorlu bir şekilde ilerledi; alanın sürekli sular altında kalması nedeniyle arkeologlar hem kazı yapmak hem de sahayı tahliye etmek zorunda kaldılar. Müzelere taşınamayacak kadar büyük olan yapılar, özel jeotekstil kumaşlar ve çakıllarla koruma altına alınacak.
Günümüzde Split sokaklarında yürürken, bir apartmanın bahçesinde Roma lahitlerine ya da bir caddenin ortasında Mısır’dan getirilen sfenkslere rastlamak mümkün. Mostine’deki bu son keşif, Hırvatistan’ın modern yaşamının altında henüz keşfedilmeyi bekleyen büyük bir tarih mirasının yattığını bir kez daha gözler önüne seriyor. Antik Salona, M.Ö. 3. yüzyılda bir İlirya yerleşimi olarak kurulmuş ve Roma döneminde Dalmaçya eyaletinin başkenti olarak ihtişamının zirvesine ulaşmıştı.
